۷ برنامه رایگان و متن باز برای ویندوز و لینوکس؛ ابزارهای کاربردی و کمتر شناخته شده

هر بار که یک کامپیوتر جدید راه‌اندازی می‌شود، نصب دوباره همان مجموعه همیشگی از برنامه‌ها می‌تواند وقت‌گیر باشد. از طرف دیگر، بسیاری از کاربران فقط سراغ برنامه‌های معروف می‌روند و ممکن است ابزارهای رایگان و قدرتمندی را که دقیقاً برای نیازهای روزمره طراحی شده‌اند، نادیده بگیرند.

در میان برنامه‌های رایگان و متن‌باز، گزینه‌هایی وجود دارند که می‌توانند امنیت شبکه، اجرای هوش مصنوعی روی کامپیوتر، مدیریت کارها، اتصال گوشی به کامپیوتر، همگام‌سازی فایل‌ها و تجربه وب‌گردی را بهتر کنند. بعضی از این برنامه‌ها حتی بدون نیاز به حساب کاربری یا فضای ابری نیز قابل استفاده هستند.

فهرست زیر هفت برنامه کاربردی را معرفی می‌کند که برای ویندوز و لینوکس در دسترس هستند و هرکدام می‌توانند بخشی از روند کاری روزانه را ساده‌تر کنند.

Portmaster؛ کنترل کامل ارتباط برنامه‌های ویندوز و لینوکس با اینترنت

Portmaster یک فایروال برنامه‌محور رایگان و متن‌باز است که به کاربر اجازه می‌دهد ارتباط برنامه‌های نصب‌شده با اینترنت را مشاهده و مدیریت کند. این ابزار می‌تواند اتصال‌های شبکه را به صورت لحظه‌ای نمایش دهد و امکان تعریف قوانین جداگانه برای هر برنامه را فراهم کند.

این قابلیت زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که مرتباً برنامه‌های جدید را آزمایش می‌کنید. به جای اینکه صرفاً به رفتار اعلام‌شده یک برنامه اعتماد کنید، می‌توان بررسی کرد که برنامه به چه مقصدهایی متصل می‌شود و در صورت نیاز دسترسی آن را محدود کرد.

Portmaster امکان مسدود کردن یک اتصال خاص یا قطع کامل دسترسی یک برنامه به اینترنت را نیز فراهم می‌کند. علاوه بر این، قابلیت مسدودسازی تبلیغات و ردیاب‌ها در سطح DNS و تعریف قوانین عمومی یا اختصاصی برای برنامه‌ها در آن وجود دارد.

این ویژگی برای برنامه‌هایی که ادعا می‌کنند بدون اینترنت کار می‌کنند نیز کاربرد دارد. می‌توان دسترسی اینترنتی چنین برنامه‌ای را محدود کرد و بررسی کرد که آیا عملکرد اصلی آن بدون اتصال به شبکه همچنان برقرار می‌ماند یا خیر.

Portmaster در حال حاضر برای ویندوز و چند توزیع لینوکس از جمله Debian و Ubuntu و Fedora ارائه شده است. بنابراین برای سیستم‌هایی که بین ویندوز و لینوکس جابه‌جا می‌شوند، گزینه‌ای نسبتاً یکپارچه برای کنترل ارتباطات شبکه محسوب می‌شود.

LM Studio؛ اجرای مدل‌های هوش مصنوعی به صورت محلی روی کامپیوتر

LM Studio یکی از ساده‌ترین روش‌ها برای اجرای مدل‌های زبانی بزرگ به صورت محلی روی کامپیوتر است. این برنامه امکان دانلود و اجرای مدل‌هایی مانند Llama و Qwen و Gemma و DeepSeek و مدل‌های جدیدتر را فراهم می‌کند و برای اجرای آن‌ها به سرویس ابری وابسته نیست.

مزیت مهم اجرای مدل محلی این است که داده‌های مورد استفاده در بسیاری از فرایندها می‌توانند روی همان کامپیوتر باقی بمانند. این موضوع برای کارهایی مانند پردازش اسناد شخصی، استخراج اطلاعات از فایل‌ها یا ساخت فرایندهای خودکار مبتنی بر زبان طبیعی اهمیت زیادی دارد.

LM Studio مدل‌های سازگار با سخت‌افزار را نیز راحت‌تر پیدا می‌کند و امکان دانلود مدل از داخل برنامه وجود دارد. پس از دانلود، مدل در حافظه سیستم بارگذاری می‌شود و می‌توان مستقیماً با آن گفت‌وگو کرد. البته سرعت و کیفیت تجربه به میزان رم و توان پردازنده و کارت گرافیک و اندازه مدل بستگی دارد.

این برنامه فقط برای چت کردن با هوش مصنوعی نیست. LM Studio امکان اجرای مدل به صورت یک سرویس محلی و ارائه API سازگار با استانداردهای رایج را نیز دارد. به این ترتیب می‌توان مدل محلی را به برنامه‌ها و اسکریپت‌های دیگر متصل کرد و از آن برای ساخت فرایندهای خودکار استفاده کرد.

نکته مهم این است که مدل محلی لزوماً از مدل‌های قدرتمند سرویس‌های ابری بهتر نیست. اجرای محلی بیشتر زمانی جذاب می‌شود که کنترل داده‌ها و امکان اجرای آفلاین و اتصال مدل به فرایندهای شخصی اهمیت داشته باشد.

LM Studio اکنون برای ویندوز و لینوکس و macOS در دسترس است و مستندات رسمی آن نیز اجرای مدل‌های محلی روی هر سه سیستم‌عامل را پوشش می‌دهد.

Super Productivity؛ جایگزین رایگان برای ابزارهای مدیریت کار و زمان

اگر یک برنامه مدیریت وظایف می‌خواهید که فقط یک فهرست ساده از کارها نباشد، Super Productivity ارزش بررسی دارد. این برنامه متن‌باز، رایگان و بدون نیاز به حساب کاربری است و قابلیت‌هایی مانند مدیریت وظایف، زیرکارها، برچسب‌ها، تخمین زمان و ثبت زمان صرف‌شده را در یک محیط واحد ترکیب می‌کند.

یکی از نقاط قوت Super Productivity، ترکیب مدیریت کار با زمان‌بندی است. می‌توان برای کارها زمان مشخص کرد، مدت انجام آن‌ها را ثبت کرد و در نهایت بررسی کرد که تخمین اولیه تا چه اندازه با زمان واقعی مطابقت داشته است.

این برنامه امکاناتی مانند تقویم و برنامه‌ریزی روزانه و Timeboxing و برد کانبان و ماتریس آیزنهاور را نیز ارائه می‌کند. تایمر پومودورو و یادآور استراحت و قابلیت‌های مربوط به عادت‌ها نیز برای افرادی که می‌خواهند روی تمرکز و مدیریت زمان کار کنند، کاربردی هستند.

Super Productivity همچنین می‌تواند با سرویس‌ها و ابزارهای مدیریت پروژه مانند Jira و GitHub و GitLab و OpenProject و Trello و Linear و ClickUp و Azure DevOps ارتباط برقرار کند. این موضوع باعث می‌شود برنامه فقط برای مدیریت کارهای شخصی مناسب نباشد و در بعضی روندهای کاری حرفه‌ای نیز کاربرد داشته باشد.

یکی دیگر از ویژگی‌های مهم آن، رویکرد محلی و حفظ حریم خصوصی است. طبق اطلاعات پروژه، این برنامه برای استفاده معمول به حساب کاربری نیاز ندارد و داده‌ها را جمع‌آوری نمی‌کند. امکان پشتیبان‌گیری و همگام‌سازی نیز وجود دارد و کاربر می‌تواند روش ذخیره و انتقال داده‌ها را انتخاب کند.

KDE Connect؛ تبدیل گوشی به همراه هوشمند کامپیوتر

KDE Connect یکی از کاربردی‌ترین ابزارها برای ارتباط میان گوشی و کامپیوتر است. این برنامه متن‌باز و رایگان می‌تواند گوشی هوشمند و کامپیوتر را به یکدیگر متصل کند تا بخشی از اطلاعات و کنترل‌های آن‌ها میان دستگاه‌ها به اشتراک گذاشته شود.

برای نمونه، می‌توان فایل‌ها را میان گوشی و کامپیوتر منتقل کرد، اعلان‌های گوشی را روی دسکتاپ دید، لینک‌ها را بین دستگاه‌ها ارسال کرد و از گوشی به عنوان ترک‌پد استفاده کرد. نسخه دسکتاپ KDE Connect برای توزیع‌های مختلف لینوکس و ویندوز در دسترس است و نسخه‌های موبایلی آن نیز برای Android و iOS ارائه شده‌اند.

یکی از قابلیت‌های جذاب KDE Connect، اجرای فرمان‌های سفارشی است. می‌توان فرمان‌هایی را در برنامه تعریف کرد و سپس از گوشی برای اجرای آن‌ها روی کامپیوتر استفاده کرد. به عنوان مثال، امکان قفل کردن سیستم یا اجرای یک برنامه مشخص بدون مراجعه مستقیم به کامپیوتر وجود دارد.

این ابزار برای کنترل چندرسانه‌ای نیز کاربرد دارد. می‌توان پخش موسیقی روی کامپیوتر را از گوشی کنترل کرد یا از گوشی به عنوان کنترل از راه دور ارائه استفاده کرد. نمایش میزان باتری گوشی و امکان به صدا درآوردن آن برای پیدا کردن دستگاه نیز از دیگر قابلیت‌های KDE Connect هستند.

اگر هم‌زمان از یک کامپیوتر ویندوزی و یک سیستم لینوکسی استفاده می‌کنید، KDE Connect می‌تواند ارتباط میان گوشی و هر دو سیستم را ساده‌تر کند؛ مخصوصاً برای انتقال فایل و اشتراک کلیپ‌بورد و دریافت اعلان‌ها.

Syncthing؛ همگام‌سازی مستقیم فایل‌ها بدون وابستگی به فضای ابری

Syncthing برای افرادی مناسب است که می‌خواهند فایل‌های خود را بین چند دستگاه همگام نگه دارند، اما نمی‌خواهند برای این کار الزاماً از فضای ذخیره‌سازی ابری استفاده کنند. این برنامه فایل‌ها را بین دستگاه‌های متصل همگام می‌کند و داده‌ها را در یک سرور مرکزی نگهداری نمی‌کند.

به عنوان مثال، می‌توان یک پوشه مشخص را روی کامپیوتر ویندوزی و لینوکس و گوشی قرار داد و تغییرات آن را میان دستگاه‌ها منتقل کرد. وقتی فایلی ایجاد یا ویرایش یا حذف می‌شود، تغییرات به دستگاه‌های متصل منتقل می‌شوند.

Syncthing برای انتقال داده‌ها از ساختار مبتنی بر بلوک استفاده می‌کند. فایل‌ها به بخش‌هایی تقسیم می‌شوند و برنامه می‌تواند بررسی کند کدام بخش‌ها تغییر کرده‌اند و فقط داده موردنیاز را میان دستگاه‌ها منتقل کند. ارتباط دستگاه‌ها نیز با TLS محافظت می‌شود و هر دستگاه با یک گواهی رمزنگاری شناسایی می‌شود.

البته یک نکته مهم وجود دارد: برای همگام‌سازی مستقیم، دستگاه‌های موردنظر باید به شبکه دسترسی داشته باشند و در زمان مناسب آنلاین شوند. اگر فایلی روی یک سیستم تغییر کند و سیستم دیگر خاموش باشد، تغییر بلافاصله به دستگاه خاموش منتقل نمی‌شود و پس از آنلاین شدن آن دستگاه، همگام‌سازی ادامه پیدا می‌کند. مستندات Syncthing نیز تأکید می‌کنند که داده میان دستگاه‌های کاربر مبادله می‌شود و به فضای ابری ارسال نمی‌شود.

به همین دلیل، Syncthing گزینه جذابی برای همگام‌سازی پوشه‌های کاری و پروژه‌ها و یادداشت‌ها و فایل‌های شخصی میان چند دستگاه است؛ به‌خصوص زمانی که کنترل محل نگهداری داده اهمیت زیادی دارد.

Zen Browser؛ مرورگر متفاوت و متن‌باز برای ویندوز و لینوکس

اگر رابط کاربری مرورگرهای معمولی برایتان بیش از حد شلوغ است، Zen Browser می‌تواند گزینه متفاوتی باشد. این مرورگر بر پایه Firefox ساخته شده و روی مدیریت تب‌ها و فضای کاری و کاهش عناصر مزاحم رابط کاربری تمرکز دارد. نسخه‌های آن برای ویندوز و لینوکس و macOS در دسترس هستند.

یکی از ویژگی‌های اصلی Zen، استفاده از نوار کناری برای مدیریت تب‌ها و فضاهای کاری است. همچنین قابلیت‌هایی مانند Split View برای مشاهده چند صفحه در کنار یکدیگر و Compact Mode برای پنهان کردن بخش زیادی از نوارهای مرورگر در اختیار کاربر قرار دارد.

Zen از افزونه‌های Firefox نیز پشتیبانی می‌کند و به همین دلیل می‌توان مجموعه بزرگی از افزونه‌های سازگار با Firefox را روی آن نصب کرد. البته تم‌های Firefox به دلیل تفاوت‌های رابط کاربری Zen به همان شکل پشتیبانی نمی‌شوند و Zen سیستم شخصی‌سازی مخصوص خود را دارد.

قابلیت‌های امنیتی و حریم خصوصی نیز بخش مهمی از این مرورگر هستند. Zen بر پایه نسخه‌های جدید Firefox توسعه پیدا می‌کند و امکاناتی مانند محافظت در برابر ردیابی و حالت HTTPS-Only و محافظت در برابر محتوای مخرب را ارائه می‌دهد.

یک نکته مهم درباره نسخه ویندوز Zen این است که پشتیبانی از محتوای DRM در گذشته محدود بوده است، اما پروژه در سال ۲۰۲۵ پشتیبانی آزمایشی از محتوای DRM را برای کاربران ویندوز اضافه کرده است. بنابراین اطلاعات قدیمی درباره غیرممکن بودن پخش سرویس‌هایی مانند Netflix در Zen را نباید بدون توجه به نسخه مرورگر ملاک قرار داد.

Brave؛ مرورگر سریع و متمرکز بر حریم خصوصی برای استفاده روزمره

Brave انتخاب مناسبی برای زمانی است که سازگاری Chromium را می‌خواهید، اما ترجیح می‌دهید ابزارهای بیشتری برای کنترل تبلیغات و ردیاب‌ها به صورت داخلی داشته باشید. Brave بر پایه Chromium ساخته شده و قابلیت‌هایی مانند مسدودسازی تبلیغات و ردیاب‌ها و محافظت در برابر برخی روش‌های ردیابی را در قالب Brave Shields ارائه می‌کند.

این موضوع باعث می‌شود Brave برای کاربرانی که نمی‌خواهند برای بسیاری از قابلیت‌های حفظ حریم خصوصی سراغ تنظیمات پیچیده یا افزونه‌های متعدد بروند، گزینه مناسبی باشد. Shields به صورت پیش‌فرض فعال است و امکان تغییر سطح محافظت برای سایت‌های مختلف نیز وجود دارد.

Brave علاوه بر مسدودسازی تبلیغات و ردیاب‌ها، امکاناتی مانند همگام‌سازی رمزنگاری‌شده در سمت کاربر و تب‌های عمودی و پشتیبانی از افزونه‌های Chrome Web Store را نیز ارائه می‌کند. این ویژگی‌ها باعث می‌شوند Brave فقط یک مرورگر متمرکز بر حریم خصوصی نباشد و بتواند به عنوان مرورگر اصلی نیز مورد استفاده قرار گیرد.

از نظر حریم خصوصی نیز Brave اعلام می‌کند که تاریخچه مرور وب کاربران را جمع‌آوری یا نگهداری نمی‌کند، هرچند برخی قابلیت‌ها برای عملکرد خود ممکن است به پردازش اطلاعات مشخصی نیاز داشته باشند. بنابراین بهتر است تفاوت میان قابلیت‌های مختلف مرورگر و سیاست‌های مربوط به هر سرویس را در نظر بگیرید.

اگر Zen را به دلیل رابط کاربری متفاوتش دوست دارید اما در برخی سایت‌ها به سازگاری بالاتر Chromium نیاز دارید، نصب هر دو مرورگر می‌تواند منطقی باشد. در این حالت می‌توان Zen را برای کارهای روزمره و مدیریت تب‌ها و Brave را برای سایت‌هایی که با Chromium سازگاری بهتری دارند، به کار گرفت.

کدام یک از این برنامه‌های رایگان برای ویندوز و لینوکس ارزش نصب بیشتری دارند؟

این هفت برنامه هرکدام مشکل متفاوتی را حل می‌کنند و قرار نیست همه کاربران به تمام آن‌ها نیاز داشته باشند. Portmaster برای کنترل ارتباط برنامه‌ها با اینترنت مناسب است، LM Studio اجرای مدل‌های هوش مصنوعی به صورت محلی را ساده می‌کند و Super Productivity مجموعه‌ای کامل برای مدیریت وظایف و زمان ارائه می‌دهد.

KDE Connect برای اتصال گوشی به کامپیوتر بسیار کاربردی است و Syncthing امکان همگام‌سازی مستقیم فایل‌ها میان چند دستگاه را فراهم می‌کند. در بخش مرورگر نیز Zen Browser برای کسانی جذاب است که رابط کاربری متفاوت و مدیریت پیشرفته تب‌ها می‌خواهند، در حالی که Brave روی سازگاری Chromium و قابلیت‌های داخلی حریم خصوصی تمرکز دارد.

نکته مثبت مشترک این برنامه‌ها این است که بسیاری از آن‌ها متن‌باز هستند و روی چند سیستم‌عامل اجرا می‌شوند. بنابراین اگر بین ویندوز و لینوکس جابه‌جا می‌شوید، می‌توانید بخش قابل‌توجهی از محیط کاری خود را در هر دو سیستم‌عامل با ابزارهای مشابه حفظ کنید.

گیم پلنت