درایور SSD فقط مسئول انتقال اطلاعات نیست؛ این تراشه کوچک، تقریباً تمام فعالیت‌های حیاتی حافظه را مدیریت می‌کند. از تعیین محل ذخیره فایل‌ها و افزایش سرعت خواندن و نوشتن گرفته تا اصلاح خطاها، کنترل دما و افزایش طول عمر حافظه، همگی به عملکرد کنترلر وابسته‌اند. به همین دلیل، هنگام خرید SSD نباید فقط به ظرفیت، نسل PCIe و سرعت درج‌شده روی جعبه توجه کنید؛ کنترلر SSD نیز یکی از عوامل مهم در عملکرد و دوام آن است.

SSDهای امروزی فقط مجموعه‌ای از تراشه‌های حافظه نیستند. در قلب هر SSD یک کنترلر قرار دارد که ارتباط میان سیستم‌عامل و حافظه NAND را مدیریت می‌کند. این تراشه عملاً یک رایانه کوچک است و وظایفی مانند مدیریت خواندن و نوشتن داده‌ها، اصلاح خطاها، توزیع فرسایش سلول‌ها و جمع‌آوری داده‌های بلااستفاده را انجام می‌دهد.

در SSDهای پرسرعت NVMe اهمیت کنترلر حتی بیشتر می‌شود. رابط PCIe می‌تواند حجم زیادی از داده را با سرعت بالا جابه‌جا کند اما حافظه NAND به‌تنهایی نمی‌تواند چنین ارتباطی را مدیریت کند. کنترلر با استفاده از پردازنده داخلی و Firmware اختصاصی، عملیات مختلف را به‌صورت هم‌زمان مدیریت می‌کند تا سرعت و دوام SSD حفظ شود.

SSDها برخلاف تصور رایج عمر نامحدود ندارند و ممکن است حتی بدون رسیدن شاخص سلامت به صفر دچار مشکل شوند. بااین‌حال، هر SSD که ناگهان در ویندوز باز نشود الزاماً خراب نشده است؛ گاهی مشکل از فایل‌سیستم، پارتیشن یا اطلاعات بوت است و خود سخت‌افزار همچنان سالم است.

به‌طور کلی می‌توان خرابی SSD را به دو گروه منطقی و سخت‌افزاری تقسیم کرد. تشخیص این تفاوت مهم است، چون در خرابی منطقی ممکن است بتوان اطلاعات و خود درایو را نجات داد، اما در خرابی سخت‌افزاری باید سریع‌تر سراغ تهیه نسخه پشتیبان و در صورت نیاز بازیابی تخصصی اطلاعات رفت.

با توجه به اینکه قیمت SSD همچنان بسیار بالا است، تصمیم گرفتم وضعیت سلامت SSD خودم را بررسی کنم تا ببینم آیا واقعاً به تعویض آن نیاز دارم یا نه. ویندوز یک درصد نگران‌کننده درباره سلامت درایو نمایش داد، اما هیچ اطلاعات تکمیلی ارائه نکرد؛ نه روند کاهش سلامت، نه دلیل فرسودگی و نه زمان تقریبی باقی‌مانده.

در آستانه خرید یک SSD جدید و گران‌قیمت بودم، اما تصمیم گرفتم نظر دوم را هم بررسی کنم. در همین زمان به سراغ CrystalDiskInfo رفتم. این ابزار اطلاعاتی را که ویندوز ارائه نمی‌کرد در اختیارم گذاشت و نشان داد SSD من هنوز عمر زیادی دارد. همین موضوع باعث شد با اطمینان خرید SSD جدید را به تعویق بیندازم.