SSDها برخلاف تصور رایج عمر نامحدود ندارند و ممکن است حتی بدون رسیدن شاخص سلامت به صفر دچار مشکل شوند. بااینحال، هر SSD که ناگهان در ویندوز باز نشود الزاماً خراب نشده است؛ گاهی مشکل از فایلسیستم، پارتیشن یا اطلاعات بوت است و خود سختافزار همچنان سالم است.
بهطور کلی میتوان خرابی SSD را به دو گروه منطقی و سختافزاری تقسیم کرد. تشخیص این تفاوت مهم است، چون در خرابی منطقی ممکن است بتوان اطلاعات و خود درایو را نجات داد، اما در خرابی سختافزاری باید سریعتر سراغ تهیه نسخه پشتیبان و در صورت نیاز بازیابی تخصصی اطلاعات رفت.
خرابی منطقی SSD چیست و آیا قابل تعمیر است؟
در خرابی منطقی، ممکن است حافظه NAND و کنترلر SSD هنوز سالم باشند، اما ساختار فایلسیستم، جدول پارتیشن یا اطلاعات بوت آسیب دیده باشد. در این حالت SSD ممکن است در BIOS یا ابزارهای مدیریت دیسک دیده شود، اما پارتیشن آن RAW یا تخصیصنیافته نمایش داده شود یا ویندوز نتواند فایلها را باز کند.
اگر اطلاعات مهمی روی SSD دارید، قبل از فرمت، Initialize یا پارتیشنبندی مجدد، ابتدا اطلاعات را کپی کنید. مایکروسافت نیز هشدار میدهد که فرمت کردن یک Volume باعث از بین رفتن اطلاعات آن میشود.
پس از تهیه نسخه پشتیبان میتوان بسته به مشکل سراغ تعمیر فایلسیستم، بازیابی پارتیشن یا نصب مجدد سیستمعامل رفت. اگر اطلاعات قابل دسترسی نیست و ارزش زیادی دارد، بهتر است بهجای آزمونوخطای نرمافزاری، از سرویس بازیابی اطلاعات کمک بگیرید.
نشانههای خرابی سختافزاری SSD چیست؟
خرابی سختافزاری زمانی رخ میدهد که مشکل به بخشهایی مانند حافظه NAND، کنترلر یا سایر اجزای خود SSD مربوط باشد. فرسودگی سلولهای فلش، دمای نامناسب یا خرابی کنترلر میتواند در این دسته قرار بگیرد. SSDها نیز بهدلیل محدود بودن چرخههای نوشتن و پاک شدن سلولهای NAND، عمر مشخصی دارند.
نشانههایی مانند قطع و وصل شدن SSD، ناپدید شدن در BIOS، تبدیل شدن درایو به حالت فقطخواندنی، خطا هنگام کپی فایل، هنگ کردن سیستم، خرابی مکرر فایلها و هشدارهای SMART جدیتر هستند و میتوانند به خرابی سختافزاری اشاره کنند.
در چنین شرایطی، اگر SSD هنوز قابل دسترسی است، اول اطلاعات مهم را منتقل کنید و سپس سراغ عیبیابی بروید. فرمت کردن معمولاً خرابی فیزیکی NAND یا کنترلر را برطرف نمیکند.
برای SSD اکسترنال یک نکته مهم
اگر SSD از طریق USB متصل شده است، قبل از نتیجهگیری درباره خرابی خود درایو، کابل، پورت USB، قاب یا یک کامپیوتر دیگر را نیز امتحان کنید. گاهی مشکل از همین اجزای جانبی است، نه خود SSD.
آیا بررسی سلامت SSD با SMART قابل اعتماد است؟
SMART ابزار مفیدی برای بررسی وضعیت SSD است و میتواند اطلاعاتی مانند دما، میزان استفاده، ساعات روشن بودن و برخی خطاهای مهم را نشان دهد؛ اما نبود هشدار SMART به معنی سالم بودن قطعی SSD نیست. بنابراین بهتر است سلامت SSD را بهصورت دورهای بررسی کنید و در کنار آن همیشه نسخه پشتیبان داشته باشید.
ابزارهایی مانند CrystalDiskInfo و نرمافزار اختصاصی سازنده SSD میتوانند برای این کار مفید باشند. برخی سازندگان نیز شاخصهایی مانند Percentage Used یا SSD Wear Indicator را برای نمایش میزان فرسودگی ارائه میکنند.
جمعبندی
اگر SSD هنوز در BIOS یا ویندوز شناسایی میشود اما پارتیشن یا فایلها مشکل دارند، احتمال خرابی منطقی وجود دارد و ممکن است قابل اصلاح باشد. اما ناپدید شدن مداوم درایو، رفتن به حالت فقطخواندنی، خطاهای شدید SMART و قطع شدن هنگام انتقال اطلاعات، احتمال خرابی سختافزاری را بیشتر میکند.
مهمترین کار در هر دو حالت، تهیه نسخه پشتیبان قبل از فرمت یا دستکاری پارتیشنها است.
گیم پلنت