بعضی از کارت گرافیکهای معرفی شده در دههای اخیر، تا چند سال پس از معرفی همچنان محبوب بودهاند و گیمرها یا کاربران عادی، مدل دست دوم همان کارت گرافیک را خریداری و استفاده میکردند. در واقع عملکرد و قیمت بعضی از کارت گرافیکها به قدری بهینه است که تا چند سال بعد از معرفی نیز نمیتوان محصول جایگزینی به همان خوبی پیدا کرد. به عنوان مثال کارت گرافیک RTX 580 ایامدی که سالها از معرفی آن گذشته، هنوز هم در میان گیمرهایی که محدودیت بودجه دارند، محبوب است.
در ادامه با چند مدل کارت گرافیک که در دههای اخیر توسط ایامدی و انویدیا و همینطور ATI معرفی شده آشنا میشویم که در زمان خود محصولی بسیار جذاب و انقلابی محسوب میشدند. با گیم پلنت همراه باشید.
AMD Radeon RX 580
پادشاه اقتصادی که حاضر نیست از پا بیفتد
اگر دوستانی دارید که با کامپیوتر بازی میکنند، احتمالاً کسی را میشناسید که هنوز از یک کامپیوتر مجهز به AMD Radeon RX 580 استفاده میکند و معتقد است این کارت همچنان عالی است. واقعیت هم همین است؛ این GPU کوچک به بهترین شکل ممکن بسیار بیشتر از حد انتظار دوام آورده است.
این کارت در سال ۲۰۱۷ عرضه شد و در واقع نسخهای کمی بهبودیافته از RX 480 بود که حداکثر ۸ گیگابایت حافظه GDDR5 داشت. RX 580 هیچوقت سریعترین کارت نسل خودش نبود، اما میتوانست در وضوح 1080p با کارت مشهور GTX 1060 رقابت کند. بااینحال، وجود ۸ گیگابایت VRAM باعث شد این کارت بسیار بهتر از مدلهای ۴ و ۶ گیگابایتی رقیب که همزمان با آن عرضه شدند، با گذشت زمان عملکرد خود را حفظ کند.
RX 580 فقط بین گیمرها محبوب نبود و در دورهای که استخراج رمزارز رونق داشت، جایگاه قابلتوجهی در بسیاری از سیستمهای ماینینگ نیز پیدا کرد.
NVIDIA GeForce 6800 GT
کارت بازگشتی که انویدیا شدیداً به آن نیاز داشت
برای درک اهمیت GeForce 6800 GT باید به یاد داشت که شرایط برای انویدیا تا چه اندازه بد شده بود. نسل GeForce FX شامل برخی از بدترین GPUهای تاریخ بود و اعتبار این شرکت واقعاً در معرض خطر قرار داشت. در آن دوران، انویدیا مانند امروز پادشاه بلامنازع بازار GPU نبود و این موضوع اهمیت زیادی داشت.
سپس در سال ۲۰۰۴ تراشه NV40 از راه رسید و یک مدل پرچمدار ارائه کرد که تقریباً دو برابر سریعتر از بهترین کارت گرافیک انویدیا در سال قبل بود.
مدل GT انتخاب هوشمندانه این خانواده بود؛ در اصل نسخهای از 6800 Ultra با سرعت کلاک کمی پایینتر محسوب میشد، اما قیمت بسیار پایینتری داشت و به همین دلیل به انتخاب محبوب کاربران حرفهای و علاقهمندان آن دوره تبدیل شد.
NVIDIA GeForce 256
کارتی که نام GPU را به وجود آورد
NVIDIA GeForce 256 در واقع بهعنوان نخستین GPU جهان معرفی شد، بنابراین قرار ندادن آن در این فهرست تقریباً غیرممکن است. این نامگذاری آنقدر در ذهن کاربران جا افتاد که هنوز هم از اصطلاح GPU استفاده میکنیم.
دلیل فنی این ادعا، قابلیت پردازش سختافزاری تبدیل و نورپردازی بود که محاسبات مربوط به هندسه را از CPU به خود کارت گرافیک منتقل میکرد.
البته ادعای «نخستین GPU» کمی اغراقآمیز بود و بهتر است این موضوع را صادقانه پذیرفت. گفته میشود سونی زودتر از این اصطلاح استفاده کرده و به تراشه داخل کنسول پلیاستیشن اصلی اشاره داشته است. اما چیزی که GeForce 256 واقعاً به وجود آورد، همان راهبردی است که انویدیا هنوز هم دنبال میکند: شناسایی وظایفی که CPU عملکرد ضعیفی در انجام آنها دارد، ساخت سختافزار اختصاصی برای آن وظایف و سپس وادارکردن سایر رقبا به تلاش برای رسیدن به آن.
NVIDIA GeForce 3
نخستین GPU که واقعاً میشد آن را برنامهریزی کرد
دوباره به سراغ یکی دیگر از GPUهای قدیمی انویدیا میرویم. پیش از اوایل سال ۲۰۰۱، کارتهای گرافیک در اصل شتابدهندههایی با عملکرد ثابت بودند. دادهها را در قالبی مشخص به آنها میدادید، آنها عملیات ازپیشتعیینشده خود را انجام میدادند و هر جلوه بصری سفارشی که نیاز داشتید، باید روی CPU اجرا میشد.
GeForce 3 این محدودیت را شکست و شیدرهای قابلبرنامهریزی Vertex و Pixel در DirectX 8.0 را بهصورت سختافزاری پیادهسازی کرد. این یعنی توسعهدهندگان سرانجام میتوانستند کدی بنویسند که مستقیماً روی کارت گرافیک اجرا شود.
معرفی این کارت نیز به شکلی شایسته و حماسی انجام شد: جان کارمک برای نخستین بار اجرای Doom 3 را روی آن به نمایش گذاشت. تراشهای مشتقشده با نام NV2A نیز بعدها قدرت پردازشی کنسول Xbox اصلی را تأمین کرد.
شاید GeForce 3 در آن زمان قدرتمندترین GPU موجود نبود، اما پایههای بسیار مهمی را بنا کرد. میتوان مسیر مستقیمی از این کارت به پردازش قابلبرنامهریزی، CUDA و فناوریهای هوش مصنوعی امروزی انویدیا ترسیم کرد.
3dfx Voodoo
کارتی که بازی با کامپیوتر را به یک وسواس تبدیل کرد
برای مدتی کوتاه از انویدیا فاصله میگیریم و به سراغ 3dfx Voodoo میرویم؛ کارتی که چیزی کمتر از یک محصول افسانهای نیست. این کارت در اواخر سال ۱۹۹۶ عرضه شد و یک کارت گرافیک صرفاً سهبعدی بود. بنابراین در کنار کارت گرافیک دوبعدی موجود در کامپیوتر کار میکرد و از طریق یک کابل عبوری به آن متصل میشد. در برخی مدلها حتی هنگام دراختیارگرفتن کنترل توسط Voodoo میتوانستید صدای کلیک یک رله مکانیکی را بشنوید.
هیچ کارت گرافیکی قبل یا بعد از آن نتوانست چنین جهش بزرگی را بهصورت یکباره در ظاهر بازیها ایجاد کند. Voodoo Graphics تقریباً یکشبه گرافیک کامپیوتری را متحول کرد و تعداد زیادی از سازندگان کارتهای گرافیک صرفاً دوبعدی را از بازار کنار زد.
پایان داستان البته چندان خوشایند نبود: انویدیا در سال ۲۰۰۰ داراییهای 3dfx را خرید؛ یعنی چهار سال پس از آنکه Voodoo بازار را زیرورو کرد.
NVIDIA GeForce 8800 GTX
بزرگترین جهش تاریخ یک GPU
اگر فکر میکنید جهش عملکرد از RTX 3090 به RTX 4090 بسیار بزرگ بود، که واقعاً هم بود، احتمالاً GeForce 8800 GTX برایتان جذاب خواهد بود. این کارت نخستین کارت گرافیک DirectX 10 بود که بهصورت تجاری عرضه شد و معماری G80 آن قوانین قدیمی را کنار گذاشت.
بهجای استفاده از شیدرهای جداگانه Vertex و Pixel که هر زمان صحنه به یکی از آنها نیاز نداشتند بدون استفاده باقی میماندند، این معماری ۱۲۸ پردازنده جریانی یکپارچه را در اختیار داشت که میتوانستند بهصورت پویا برای پردازش Vertex، Pixel، Geometry یا Physics اختصاص داده شوند.
برخی بررسیهای منتشرشده در آن زمان، این GPU را «رویدادی مهم در تاریخ گرافیک سهبعدی» توصیف کردند. این توصیف اغراقآمیز نبود. GeForce 8800 GTX کیفیت تصویر را به شکل قابلتوجهی بهبود داد و با فاصلهای زیاد از تمام محصولات دیگر موجود در بازار جلو افتاد.
امروزه شیدرهای یکپارچه اساس عملکرد تمام GPUها، از کنسولهای بازی گرفته تا شتابدهندههای هوش مصنوعی، محسوب میشوند.
ATI Radeon 9700 Pro
روزی که ATI انویدیا را تحقیر کرد
پیش از آنکه ATI و AMD به یک شرکت واحد تبدیل شوند، ATI تصمیم گرفت بهجای ادامه تلاش برای بهبود Radeon 8500 و رقابت مستقیم با انویدیا، از این مسیر صرفنظر کند و تمام تمرکز خود را روی نسل بعدی بگذارد.
نتیجه این تصمیم، نخستین کارت گرافیک DX9 جهان بود که تقریباً دو برابر GeForce4 Ti 4600، یعنی سریعترین کارت گرافیک مصرفی آن زمان، پهنای باند حافظه داشت.
Radeon 9700 فقط برنده نشد؛ بلکه با اختلافی واقعاً چشمگیر پیروز شد، بهخصوص زمانی که قابلیتهای Antialiasing و Anisotropic Filtering فعال بودند. سپس یک بار دیگر پیروز شد، زیرا پاسخ انویدیا به DX9 یعنی GeForce FX، بازیها و برنامههای DX9 را با دقت کامل آنقدر کند اجرا میکرد که توسعهدهندگان تا حد زیادی مجبور شدند کدهای خود را برای دورزدن این مشکل تغییر دهند.
Radeon 9700 یکی از کاملترین شکستهای ناگهانی در تاریخ GPU را رقم زد. بودجههای تحقیقوتوسعه و اکوسیستمهای نرمافزاری امروزی باعث شدهاند تکرار چنین اتفاقی بسیار دشوار باشد؛ بنابراین احتمالاً دیگر شاهد چنین تحول غیرمنتظرهای نخواهیم بود.
NVIDIA GeForce GTX 1080 Ti
قدرتمند و انقلابی
چطور میتوان فهرستی از بهترین کارتهای گرافیک تاریخ نوشت و GeForce GTX 1080 Ti انویدیا را در آن قرار نداد؟
GTX 1080 Ti که بهطور گسترده یکی از بهترین کارتهای گرافیک ساختهشده تاکنون شناخته میشود، با ۱۱ گیگابایت VRAM عرضه شد؛ ظرفیتی که حتی امروز نیز از حافظه بسیاری از GPUهای انویدیا و AMD بیشتر است. همین مقدار حافظه یکی از دلایل اصلی طول عمر چشمگیر این کارت محسوب میشود.
دو سال و نیم پس از عرضه GTX 1080 Ti و در اواخر سال ۲۰۱۹ بود که AMD سرانجام RX 5700 XT را عرضه کرد؛ کارتی که توانست بهوضوح عملکرد GTX 1080 Ti را پشت سر بگذارد. حتی امروز نیز این کارت در اجرای بازیهای مدرن کاربرد دارد و هنوز در بسیاری از سیستمهای گیمینگ دیده میشود.
افسانه، اسطوره و همان GPU که همه میخواستیم داشته باشیم
احتمالاً برخی از شما یکی از این کارتهای گرافیک را داشتهاید. چه خاطرات خوبی از آنها دارید؟
در آن زمان، GTX 1080 Ti یکی از کارتهایی بود که بسیاری آرزوی داشتنش را داشتند، اما قیمت آن برای همه قابلپرداخت نبود. GTX 1060 برای مدت بسیار طولانی در بسیاری از سیستمها مورد استفاده قرار گرفت و عملکرد خوبی هم داشت، اما در برابر برخی از افسانههای معرفیشده در بالا حرف چندانی برای گفتن ندارد.
امروزه نیز GTX 1060 و سایر کارتهای این فهرست رسماً برای اجرای بازیهای مدرن بیشازحد قدیمی محسوب میشوند؛ اما این موضوع باعث نمیشود از یادها بروند. این GPUها بخشی از تاریخ گرافیک کامپیوتری هستند و برای همیشه به یاد خواهند ماند.
گیم پلنت