لینوکس سالهاست در سرورها و زیرساختهای سازمانی حضور پررنگی دارد، اما استفاده گسترده از آن روی کامپیوترهای اداری دولتها موضوع متفاوتی است. در سالهای اخیر چند کشور تلاش کردهاند وابستگی خود به نرمافزارهای اختصاصی خارجی را کاهش دهند و در این مسیر، لینوکس و نرمافزارهای متنباز را نیز وارد برنامههای خود کردهاند.
دلیل این تغییر در همه کشورها یکسان نیست. در برخی موارد موضوع حاکمیت دیجیتال و کنترل بیشتر روی زیرساخت و دادهها مطرح است، در برخی دیگر پایان پشتیبانی یا هزینههای نرمافزار عامل مهمی بوده و در بعضی کشورها نیز تحریمها و محدودیتهای دسترسی به محصولات خارجی نقش داشتهاند. بنابراین نمیتوان همه این مهاجرتها را یک تصمیم مشابه دانست.
فرانسه چگونه در حال انتقال سیستمهای دولتی به لینوکس است؟
برنامه فرانسه برای کاهش وابستگی به ویندوز
فرانسه در آوریل ۲۰۲۶ اعلام کرد که اداره بینوزارتی امور دیجیتال این کشور یا DINUM، خروج از ویندوز و استفاده از سیستمعامل لینوکس روی ایستگاههای کاری خود را دنبال میکند. این اقدام بخشی از برنامه گستردهتر فرانسه برای کاهش وابستگی به فناوریهای خارج از اروپا است.
این طرح در ابتدا بهصورت مرحلهای و آزمایشی پیش میرود. در اسناد و اظهارات رسمی DINUM، استقرار یک محیط کاری مبتنی بر لینوکس برای حدود ۲۵۰ کارمند بهعنوان یک آزمایش عملی مطرح شده است تا تجربه بهدستآمده برای برنامههای گستردهتر مورد استفاده قرار گیرد.
فرانسه پیش از این نیز تجربه طولانی در استفاده دولتی از نرمافزارهای متنباز داشته است. ژاندارمری ملی فرانسه از سالها قبل مهاجرت تدریجی از نرمافزارهای مایکروسافت را آغاز کرد و در ادامه از توزیع اختصاصی GendBuntu بر پایه اوبونتو استفاده کرد. این تجربه نشان میدهد مهاجرت سازمانی به لینوکس معمولاً فقط تعویض سیستمعامل نیست و به تغییر نرمافزارهای اداری و فرایندهای کاری نیز نیاز دارد.
هدف فرانسه از استفاده بیشتر از نرمافزار متنباز چیست؟
مفهوم اصلی در برنامههای جدید فرانسه حاکمیت دیجیتال است؛ یعنی دولت بتواند کنترل بیشتری روی دادهها، زیرساختها و نرمافزارهای مورد استفاده خود داشته باشد و وابستگی آن به یک تأمینکننده خارجی کمتر شود.
فرانسه این موضوع را فقط به سیستمعامل محدود نکرده است و همزمان روی سرویسهایی مانند ارتباطات و انتقال فایل نیز کار میکند. در برنامههای رسمی این کشور، کاهش وابستگی دیجیتال بهعنوان موضوعی گستردهتر از جایگزینی ویندوز مطرح شده است.
آلمان چه رویکردی نسبت به لینوکس و متنباز دارد؟
تجربه متفاوت مونیخ با سیستمعامل LiMux
یکی از مشهورترین نمونههای استفاده دولتی از لینوکس در آلمان، پروژه LiMux در شهر مونیخ بود. این پروژه برای استفاده از یک محیط دسکتاپ لینوکسی در سیستمهای اداری شهر ایجاد شد و در کنار آن نرمافزارهای متنباز اداری نیز مورد استفاده قرار گرفتند.
با این حال، تجربه مونیخ نشان داد مهاجرت به لینوکس همیشه برگشتناپذیر نیست. شهر در ادامه تصمیم گرفت بخشی از زیرساخت اداری خود را دوباره به محصولات مایکروسافت منتقل کند. طبق اطلاعات رسمی شهر مونیخ، LibreOffice تا پایان سال ۲۰۲۳ در چارچوب LiMux استفاده میشد.
این تجربه یک نکته مهم دارد: انتخاب سیستمعامل فقط به هزینه مجوز یا متنباز بودن محدود نمیشود. سازگاری نرمافزارهای تخصصی، آموزش کارکنان، قالبهای اداری، پشتیبانی فنی و امکان همکاری با سازمانهای دیگر نیز میتواند روی نتیجه مهاجرت تأثیر بگذارد.
حرکت جدید آلمان به سمت محیط کاری متنباز
در سالهای اخیر، برخی ایالتهای آلمان دوباره برنامههای گستردهتری برای استفاده از نرمافزارهای متنباز دنبال کردهاند. شلسویگ-هولشتاین در برنامه خود، یک محیط کاری مبتنی بر لینوکس را در کنار LibreOffice و ابزارهایی مانند Nextcloud و Thunderbird در نظر گرفته است. هدف این برنامه کاهش وابستگی به تأمینکنندگان نرمافزار اختصاصی و ایجاد یک محیط کاری قابلکنترلتر است.
در بایرن نیز پروژهای با عنوان Souveräner Arbeitsplatz Bayern برای آزمایش یک محیط کاری مستقلتر آغاز شده است. طبق برنامه اعلامشده، ابتدا این محیط در مقیاس محدود آزمایش میشود و در صورت موفقیت میتواند به استفاده گستردهتر از راهکارهای جایگزین منجر شود. حتی جایگزینی احتمالی سیستمعامل نیز در چشمانداز این پروژه قرار دارد.
همچنین ایالت مکلنبورگ-فورپومرن در سال ۲۰۲۶ استفاده از Nextcloud را برای همکاری و اشتراک فایل در دستگاههای دولتی گسترش داده است. حدود ۵۰۰۰ کارمند در حال استفاده از این پلتفرم هستند و برنامهای برای افزایش پوشش آن به بیش از ۵۰ هزار کارمند وجود دارد.
چرا روسیه و چین بیشتر به سیستمعاملهای داخلی متکی شدهاند؟
Astra Linux در زیرساختهای روسیه
روسیه از سالها قبل روی سیستمعاملهای داخلی سرمایهگذاری کرده و Astra Linux یکی از شناختهشدهترین نمونههاست. این سیستمعامل بر پایه خانواده دبیان توسعه یافته و نسخههایی برای محیطهای سازمانی و دولتی دارد.
در وبسایت رسمی Astra Linux، این سیستمعامل برای ایستگاههای کاری، سرورها و برخی کاربردهای تخصصی ارائه شده و سازنده آن بر قابلیتهای امنیتی و سازگاری با نرمافزار و سختافزارهای مختلف تأکید میکند.
جنگ روسیه و اوکراین و خروج بسیاری از شرکتهای فناوری غربی از بازار روسیه، فشار برای استفاده از گزینههای داخلی را بیشتر کرد. با این حال، برنامه کاهش وابستگی به ویندوز پیش از این تحولات نیز وجود داشت؛ بنابراین نمیتوان تمام توسعه Astra Linux را صرفاً به تحریمها یا جنگ نسبت داد.
Kylin و سایر سیستمعاملهای بومی در چین
چین نیز مجموعهای از سیستمعاملهای بومی مبتنی بر فناوریهای لینوکسی را توسعه داده است. Kylin OS یکی از مهمترین نامها در این حوزه است و نسخههای دسکتاپ آن برای استفاده در سازمانها و حوزههای مختلف ارائه شدهاند.
وبسایت رسمی Kylin Software، نسخههای دسکتاپ این سیستمعامل را برای سختافزارهای مختلف و کاربردهای سازمانی معرفی میکند و از سازگاری آن با طیف گستردهای از نرمافزارها و سختافزارها خبر میدهد.
در سال ۲۰۲۶ نیز گزارشهایی درباره سرعت گرفتن جایگزینی نسخه دولتی ویندوز ۱۰ در برخی سازمانهای چینی با سیستمعاملهای داخلی مانند Kylin و UOS منتشر شده است. جزئیات اجرای این سیاست در همه سازمانها یکسان نیست و گزارشهای موجود نیز از جایگزینی کامل ویندوز در تمام سیستمهای دولتی چین خبر نمیدهند.
چرا دولتها لینوکس و نرمافزار متنباز را انتخاب میکنند؟
حاکمیت دیجیتال تنها دلیل استفاده از لینوکس نیست
در مجموع، چند عامل در تصمیم دولتها برای کاهش وابستگی به ویندوز و نرمافزارهای اختصاصی دیده میشود:
- کنترل بیشتر روی زیرساخت: دولت میتواند وابستگی خود به چرخه تصمیمگیری یک شرکت خارجی را کاهش دهد.
- دسترسی به کد منبع: در نرمافزارهای متنباز امکان بررسی کد و توسعه مستقل وجود دارد؛ البته متنباز بودن بهتنهایی امنیت یک نرمافزار را تضمین نمیکند.
- هزینه مجوز: در مقیاس چند هزار یا چند صد هزار کامپیوتر، هزینه مجوز میتواند قابل توجه باشد.
- سازگاری و سفارشیسازی: سازمان میتواند برخی اجزای نرمافزار را مطابق نیازهای خود تغییر دهد.
- کاهش وابستگی بلندمدت: استفاده از استانداردهای باز و نرمافزار متنباز میتواند تغییر تأمینکننده را آسانتر کند.
- امنیت و مدیریت داده: برخی دولتها میخواهند کنترل بیشتری روی محل ذخیرهسازی دادهها و زیرساختهای پردازشی داشته باشند.
در مقابل، مهاجرت به لینوکس مشکلات خاص خود را نیز دارد. سازگاری نرمافزارهای تخصصی، آموزش کارکنان، پشتیبانی، مدیریت سختافزار و انتقال فرایندهای قدیمی میتواند هزینه و زمان زیادی نیاز داشته باشد. تجربه مونیخ و برنامههای آزمایشی فرانسه و آلمان نشان میدهد که این تغییر معمولاً یک پروژه فناوری اطلاعات چندلایه است، نه صرفاً نصب یک سیستمعامل جدید.
آیا لینوکس واقعاً جایگزین ویندوز در دولتها میشود؟
تا سال ۲۰۲۶، شواهد موجود بیشتر نشاندهنده افزایش استفاده از لینوکس و نرمافزار متنباز در برخی بخشهای دولتی است، نه جایگزینی کامل ویندوز در تمام دولتها.
فرانسه برای محیط کاری دولتی خود مسیر آزمایشی لینوکس را دنبال میکند، برخی ایالتهای آلمان روی محیطهای کاری متنباز کار میکنند، روسیه سیستمعاملهایی مانند Astra Linux را توسعه داده و چین نیز اکوسیستم سیستمعاملهای داخلی مانند Kylin را گسترش داده است. در کنار این موارد، پروژههای دیگری مانند استفاده از Nextcloud و LibreOffice نشان میدهند که دولتها گاهی بهجای تغییر کامل سیستمعامل، ابتدا اجزای مختلف وابسته به یک تأمینکننده را جداگانه جایگزین میکنند.
در نتیجه، روند فعلی را میتوان بیشتر بهعنوان تلاش برای تنوعبخشی به زیرساختهای فناوری و کاهش وابستگی توصیف کرد. میزان موفقیت هر پروژه نیز به نیازهای فنی، نرمافزارهای مورد استفاده و توانایی سازمان برای مدیریت یک محیط جدید بستگی دارد.
گیم پلنت