بسیاری از بازیهای کامپیوتری حتی روی سیستمهای قدرتمند نیز گاهی دچار مکثهای بسیار کوتاه و آزاردهنده میشوند. این مشکل که با نام Microstuttering یا ریزلگ شناخته میشود، ممکن است در حالی اتفاق بیفتد که نرخ فریم بازی همچنان بالا است و پردازنده و کارت گرافیک نیز استفاده چندانی ندارند.
یکی از مشکلات اصلی این پدیده، دشواری تشخیص علت واقعی آن است. گاهی مشکل از بارگذاری بافتها و اطلاعات محیط بازی است، گاهی کامپایل شیدرها باعث مکث میشود و در موارد دیگر، حافظه گرافیکی یا تأخیر در پردازش اطلاعات ذخیرهسازی عامل اصلی است.
ابزار رایگان Stuttometer با بررسی رویدادهای ویندوز و عملکرد اجزای مختلف سیستم، به شناسایی علت این مکثها کمک میکند. این ابزار بهجای اینکه صرفاً تعداد فریمها را نمایش دهد، اطلاعات فنی مربوط به لحظه وقوع اختلال را ثبت و تحلیل میکند.
میکرو استاتر چیست و چرا بازیهای کامپیوتری دچار ریزلگ میشوند؟
میکرو استاتر زمانی اتفاق میافتد که فاصله زمانی بین نمایش فریمهای بازی به شکل نامنظم تغییر کند. در چنین شرایطی ممکن است شمارنده FPS عدد بالایی را نشان دهد، اما حرکت تصویر روان نباشد.
به عنوان مثال، در بازی با نرخ ۶۰ فریم بر ثانیه، هر فریم باید تقریباً در ۱۶٫۷ میلیثانیه نمایش داده شود. اگر چند فریم با تأخیر قابل توجه آماده شوند و سپس فریمهای بعدی با سرعت بیشتری نمایش داده شوند، حرکت تصویر حالت پرشدار پیدا میکند.
تفاوت مهم میان FPS و Frame Time همینجاست. FPS تعداد فریمهای نمایشدادهشده در هر ثانیه را نشان میدهد، اما Frame Time مشخص میکند تولید هر فریم چقدر زمان برده است. بنابراین برای تشخیص ریزلگ، بررسی نمودار زمان فریم اهمیت زیادی دارد.
مهمترین دلایل ایجاد میکرو استاتر عبارتاند از:
- کامپایل شیدرها: بازی هنگام مواجهه با افکتها و جلوههای گرافیکی جدید ممکن است مجبور به کامپایل شیدر شود و برای مدتی پردازش فریم را متوقف کند.
- بارگذاری اطلاعات محیط: در بازیهای جهانباز، بارگذاری بافتها و مدلهای سهبعدی هنگام حرکت در محیط میتواند باعث مکث شود.
- کمبود حافظه گرافیکی: پر شدن VRAM ممکن است باعث جابهجایی مکرر اطلاعات میان حافظه گرافیکی و حافظه سیستم شود.
- سرعت پایین ذخیرهسازی: تأخیر در خواندن یا نوشتن اطلاعات روی SSD میتواند بارگذاری منابع بازی را مختل کند.
- مشکلات درایور: اختلال در عملکرد درایور کارت گرافیک یا پردازشهای پسزمینه نیز ممکن است باعث ناپایداری زمان فریم شود.
نکته مهم این است که همه مکثهای کوتاه بازی از یک علت ناشی نمیشوند. به همین دلیل کاهش تنظیمات گرافیکی یا ارتقای کارت گرافیک همیشه مشکل را برطرف نمیکند.
آموزش دانلود و استفاده از Stuttometer برای تشخیص میکرو استاتر
Stuttometer یک ابزار تشخیصی رایگان برای ویندوز است که با استفاده از فناوری ETW یا Event Tracing for Windows، رویدادهای مرتبط با پردازنده، کارت گرافیک، حافظه و ذخیرهسازی را بررسی میکند.
برخلاف ابزارهایی مانند MSI Afterburner که بیشتر برای نمایش اطلاعات سختافزاری و عملکرد بازی استفاده میشوند، Stuttometer تلاش میکند علت وقوع مکثها را پیدا کند. این برنامه حتی میتواند مشکلات مربوط به تأخیر درایورها، کامپایل شیدرها، جابهجایی اطلاعات در VRAM و تأخیر در عملیات دیسک را بررسی کند.
این ابزار برای ویندوز ۱۰ و ویندوز ۱۱ نسخه ۶۴ بیتی طراحی شده است.
نصب و راهاندازی Stuttometer در ویندوز
برای استفاده از Stuttometer باید نسخه قابل اجرا را بسازید. در وضعیت فعلی مخزن پروژه، فایل اجرایی آماده در بخش انتشارها ارائه نشده و روش رسمی معرفیشده برای ساخت برنامه، استفاده از Visual Studio و CMake است.
برای این کار به ابزارهای زیر نیاز دارید:
- ویندوز ۱۰ یا ۱۱ نسخه ۶۴ بیتی
- Visual Studio 2022
- ابزار CMake نسخه ۳٫۲۵ یا جدیدتر
- مؤلفه Desktop development with C++ در Visual Studio
پس از آمادهسازی ابزارها، سورس پروژه را دریافت و از طریق ترمینال در فولدر آن دستورهای زیر را اجرا کنید:
cmake -S . -B build
cmake --build build --config Release
پس از ساخت موفق برنامه، دو فایل اجرایی در مسیر زیر ایجاد میشوند:
buildReleasestuttometer_gui.exe
buildReleasestuttometer.exe
فایل اول رابط گرافیکی برنامه را اجرا میکند و فایل دوم نسخه خط فرمان است.
برای استفاده معمولی، اجرای نسخه گرافیکی انتخاب مناسبتری است. این نسخه هنگام راهاندازی برای دریافت دسترسی مدیریتی از طریق پنجره UAC درخواست تأیید میکند؛ زیرا ثبت رویدادهای سیستمی ETW به مجوزهای مدیریتی نیاز دارد.
بررسی میکرو استاتر هنگام اجرای بازی
پس از اجرای برنامه، میتوانید بازی موردنظر را باز کنید و هنگام انجام بازی اجازه دهید Stuttometer در پسزمینه فعال بماند.
این ابزار بهصورت پیوسته رویدادهای مرتبط با عملکرد سیستم را ثبت میکند و در صورت شناسایی مکث یا ناهماهنگی در زمانبندی فریمها، اطلاعات مربوط به آن را نگه میدارد.
برای کنترل دستی ثبت رویدادها نیز میتوانید از کلید میانبر Ctrl + F11 استفاده کنید. این کلید میانبر امکان فعال یا غیرفعال کردن ثبت اطلاعات پسزمینه را هنگام اجرای بازی فراهم میکند.
یکی از قابلیتهای مفید برنامه، امکان انتخاب پردازش بازی و مشاهده گزارشهای تشخیصی است. پس از وقوع اختلال، اطلاعاتی درباره زمان مکث، شدت آن و علتهای احتمالی نمایش داده میشود.
نکته: Stuttometer یک ابزار تشخیصی است، نه یک Overlay کامل برای نمایش دائمی FPS و دمای سختافزار. این برنامه قابلیت نمایش اعلان تشخیصی روی صفحه را دارد، اما هدف اصلی آن ثبت و تحلیل رویدادهای سیستم است.
بررسی گزارش JSON و نمودار زمان فریم در Stuttometer
یکی از مهمترین قابلیتهای Stuttometer تولید گزارش تشخیصی پس از شناسایی اختلال است. این گزارش با فرمت JSON ذخیره میشود و اطلاعاتی درباره رویدادهای اطراف زمان وقوع مکث در اختیار شما قرار میدهد.
در گزارش میتوانید مواردی مانند علت احتمالی اختلال، مدت زمان مکث، پردازشهای درگیر و رویدادهای مرتبط با سختافزار را بررسی کنید.
برنامه برای علتهای احتمالی نیز امتیاز اطمینان در نظر میگیرد. این امتیاز به معنی تشخیص قطعی نیست، بلکه نشان میدهد کدام عامل با شواهد ثبتشده ارتباط بیشتری دارد.
در بخش Session Summary نیز اطلاعاتی مانند میانگین FPS و نرخ فریم یک درصد پایین و همچنین زمان تجمعی توقفها نمایش داده میشود. این اطلاعات برای مقایسه عملکرد بازی در جلسات مختلف کاربرد دارند.
مهمترین دلایل میکرو استاتر و روش رفع آنها
پس از دریافت گزارش Stuttometer باید علت احتمالی اختلال را بررسی کنید. هر نوع میکرو استاتر روش برطرف کردن متفاوتی دارد و تغییر تنظیمات گرافیکی بدون شناسایی عامل اصلی ممکن است نتیجهای نداشته باشد.
رفع لگ ناشی از کامپایل شیدرها
کامپایل شیدر یکی از دلایل مهم مکث در بازیهای جدید است. شیدرها دستورالعملهایی هستند که کارت گرافیک برای پردازش نورپردازی، سایهها و جلوههای تصویری استفاده میکند.
گاهی بازی هنگام ورود به محیط جدید یا مشاهده یک افکت برای نخستین بار، مجبور به کامپایل شیدر میشود. اگر این عملیات هنگام اجرای بازی انجام شود، ممکن است چند فریم با تأخیر آماده شوند.
برای کاهش این مشکل میتوانید:
- اجازه دهید فرایند کامپایل شیدر بازی پیش از شروع اجرا کامل شود.
- از قابلیت Shader Pre-Caching در استیم استفاده کنید.
- در صورت وجود تنظیمات Shader Cache در درایور کارت گرافیک، فضای کافی برای ذخیره اطلاعات آن در نظر بگیرید.
- پس از بهروزرسانی درایور گرافیک، در صورت نیاز اجازه دهید حافظه کش شیدرها مجدداً ساخته شود.
در بازیهای مبتنی بر Unreal Engine 5 نیز فناوری PSO Precaching به توسعهدهندگان کمک میکند بخشی از پردازشهای مربوط به شیدرها را پیش از نمایش اشیا انجام دهند.
رفع لگ ناشی از بارگذاری محیط و کمبود VRAM
اگر هنگام حرکت در محیط بازی مکث ایجاد میشود، ممکن است مشکل از بارگذاری منابع گرافیکی باشد. در بازیهای جهانباز، اطلاعات محیط بهصورت تدریجی از حافظه ذخیرهسازی خوانده و به حافظه اصلی و گرافیکی منتقل میشوند.
برای کاهش این نوع اختلال:
- بازی را روی SSD نصب کنید.
- در صورت استفاده از تنظیمات Texture Quality بسیار بالا، یک سطح آن را کاهش دهید.
- میزان استفاده از VRAM را هنگام اجرای بازی بررسی کنید.
- برنامههای غیرضروری پسزمینه را ببندید.
- فضای خالی کافی برای حافظه ذخیرهسازی و کش بازی در نظر بگیرید.
اگر گزارش Stuttometer تأخیر در عملیات دیسک یا جابهجایی اطلاعات VRAM را نشان دهد، بهتر است ابتدا همین بخشها را بررسی کنید. ارتقای کارت گرافیک یا افزایش حافظه RAM فقط زمانی منطقی است که شواهد نشان دهند محدودیت سختافزاری عامل مشکل است.
آیا میکرو استاتر فقط در کامپیوتر اتفاق میافتد؟
خیر. اگرچه میکرو استاتر بیشتر در بحث مشکلات فنی بازیهای کامپیوتری مطرح میشود، کنسولها نیز از این مشکل مصون نیستند.
در کامپیوترهای شخصی، تنوع پردازندهها، کارتهای گرافیک و درایورها باعث میشود توسعهدهندگان با ترکیبهای سختافزاری بسیار زیادی روبهرو باشند. به همین دلیل، کامپایل شیدرها و آمادهسازی منابع گرافیکی میتواند در بعضی سیستمها به مکث منجر شود.
در کنسولهایی مانند پلیاستیشن ۵ نیز مشکلات مربوط به بارگذاری محیط، استریم بافتها و پردازش اطلاعات ممکن است باعث پرش تصویر شوند. با این حال، سختافزار یکسان کنسولها به توسعهدهندگان اجازه میدهد بسیاری از پردازشهای گرافیکی را از قبل برای همان پلتفرم آماده کنند.
در نتیجه، کنسولها معمولاً با چالش کمتری در زمینه تنوع سختافزاری و کامپایل شیدر مواجه هستند؛ اما این موضوع به معنای حذف کامل ریزلگ نیست.
جمعبندی: اگر بازیهای کامپیوتری شما با وجود FPS بالا همچنان روان اجرا نمیشوند، بهتر است پیش از تغییر تنظیمات گرافیکی یا خرید سختافزار جدید، علت مشکل را بررسی کنید. Stuttometer با ثبت رویدادهای سیستمی و ارائه گزارش تشخیصی میتواند در پیدا کردن عامل اصلی کمک کند. البته این برنامه خودش میکرو استاتر را برطرف نمیکند و برای رفع مشکل باید متناسب با علت شناساییشده اقدام کنید.
گیم پلنت



