کارت گرافیک RTX 3060 با حافظه ۱۲ گیگابایتی در زمان عرضه در سال ۲۰۲۱، یکی از گزینه‌های مناسب برای گیمرهایی بود که به دنبال سخت‌افزاری مقرون‌به‌صرفه بودند. این کارت هرگز سریع‌ترین عضو خانواده Ampere نبود و عملکرد آن در رهگیری پرتو نیز چندان چشمگیر به نظر نمی‌رسید؛ اما چند سال بعد، شرایط بازار سخت‌افزار تغییر کرده و همین مدل قدیمی دوباره اهمیت پیدا کرده است.

نکته جالب این است که سخت‌افزار اصلی RTX 3060 تغییر نکرده، اما نیازهای جدید بازار باعث شده‌اند حافظه گرافیکی ۱۲ گیگابایتی آن ارزش بیشتری پیدا کند. کمبود حافظه در بازار کارت‌های گرافیک و افزایش تقاضا برای اجرای مدل‌های هوش مصنوعی به‌صورت محلی، از عواملی هستند که جایگاه این کارت را تغییر داده‌اند.

وقتی فایل‌های حساس را برای پردازش به سرویس‌های هوش مصنوعی ابری می‌فرستید، اطلاعات شما از کامپیوتر خارج شده و روی زیرساخت یک شرکت دیگر پردازش می‌شود. برای اسناد پزشکی، قراردادها، اطلاعات مالی، کدهای اختصاصی و فایل‌های شخصی، اجرای مدل هوش مصنوعی روی کامپیوتر می‌تواند رویکرد متفاوتی باشد؛ چون در حالت کاملاً محلی، فایل برای پردازش به سرویس ابری ارسال نمی‌شود. ابزارهایی مانند Ollama نیز اجرای مدل‌های محلی را روی دستگاه کاربر پشتیبانی می‌کنند.

البته اجرای محلی به معنی حذف تمام خطرات امنیتی نیست. اگر خود کامپیوتر آلوده باشد یا مدل و نرم‌افزار اجراکننده از منبع نامطمئن دریافت شده باشند، اطلاعات همچنان در معرض خطر قرار می‌گیرند. مزیت اصلی این روش این است که برای پردازش محلی، اطلاعات نیازی به عبور از سرویس هوش مصنوعی ابری ندارد.

مدل‌های هوش مصنوعی محلی به دلیل اجرای مستقیم روی کامپیوتر می‌توانند بدون ارسال داده به سرویس ابری کار کنند و برای کارهایی مثل تولید متن، کدنویسی و خلاصه‌سازی گزینه‌ای کاربردی باشند. با این حال سرعت اجرای آن‌ها فقط به قدرت پردازنده یا تعداد پارامترهای مدل بستگی ندارد. مقدار VRAM کارت گرافیک و تنظیمات مربوط به Context نیز تأثیر زیادی بر سرعت تولید پاسخ دارند.

اگر مدل نتواند به‌طور کامل در حافظه کارت گرافیک قرار بگیرد و بخشی از پردازش به رم سیستم منتقل شود، سرعت تولید توکن می‌تواند به شکل محسوسی کاهش پیدا کند. در Ollama نیز افزایش Context باعث مصرف بیشتر حافظه می‌شود و به همین دلیل انتخاب یک مقدار مناسب برای num_ctx یکی از تنظیمات مهم برای سیستم‌های دارای VRAM محدود است.

برای اجرای هوش مصنوعی محلی لازم نیست تعداد زیادی مدل روی کامپیوتر نصب کنید. معمولاً بهتر است چند مدل با اندازه و توانایی متفاوت داشته باشید و هر کدام را برای کاری مشخص استفاده کنید. یک مدل کوچک می‌تواند برای پرسش‌های روزمره سریع‌تر باشد و یک مدل بزرگ‌تر برای کدنویسی یا استدلال پیچیده‌تر انتخاب شود.

در اجرای محلی، رم و VRAM کارت گرافیک اهمیت زیادی دارند. مدل‌های کوانتایز شده نیز به کاهش مصرف حافظه کمک می‌کنند. به عنوان مثال Google برای Gemma 4 نشان می‌دهد که نسخه ۱۲B در حالت Q4 حدود ۶.۷ گیگابایت حافظه برای بارگذاری مدل نیاز دارد و مقدار واقعی مصرف حافظه بسته به ابزار اجرا و تنظیمات می‌تواند بیشتر باشد.

انتخاب کارت گرافیک دیگر فقط به قدرت خام GPU و تعداد هسته‌ها محدود نیست. فناوری‌های آپ‌اسکیلینگ و تولید فریم مانند DLSS انویدیا و FSR ای ام دی بخش مهمی از تجربه گیمینگ را تشکیل می‌دهند. مشکل اینجاست که قابلیت‌های مختلف این فناوری‌ها به نسل‌های متفاوت کارت گرافیک وابسته هستند و مقایسه آن‌ها را پیچیده‌تر می‌کنند.

در سال ۲۰۲۶ این تفاوت بیشتر هم شده است. انویدیا با DLSS 5 به سمت رندرینگ عصبی و تولید تصویر مبتنی بر هوش مصنوعی رفته و ای ام دی نیز FSR را به فناوری‌های مبتنی بر یادگیری ماشین گسترش داده است. بنابراین هنگام خرید GPU باید علاوه بر قدرت خام کارت، پشتیبانی نرم افزاری و مقدار رم کارت گرافیک را هم در نظر گرفت.

از زمانی که در سال ۲۰۱۲ به بازی روی کامپیوتر روی آوردم، تقریباً همیشه از کارت‌های گرافیک NVIDIA استفاده کرده‌ام و همچنان معتقدم دلایل قابل‌قبولی برای انتخاب تیم سبز یعنی انویدیا وجود دارد؛ به‌ویژه اگر قابلیت‌هایی مانند DLSS و Ray Tracing برایتان اهمیت داشته باشند.

با این حال، علاقه‌ای ندارم که به یک طرفدار متعصب تبدیل شوم. اگر AMD بتواند محصولی مشابه ارائه دهد و در عین حال قیمت پایین‌تری نسبت به NVIDIA داشته باشد، مشکلی با تغییر برند ندارم. تنها دلیل اینکه طی این سال‌ها چنین کاری نکرده‌ام این است که معمولاً کارت‌های گرافیک پرچم‌دار می‌خرم و AMD در بخش رده‌بالا نتوانسته بود رقابت نزدیکی داشته باشد.

اما شرایط در بخش میان‌رده کاملاً متفاوت است و از نظر ارزش خرید، AMD در حال حاضر دست بالا را دارد. در واقع، قیمت فعلی RX 9070 XT باعث شده توصیه کارت‌های میان‌رده انویدیا، مانند RTX 5070 و RTX 5070 Ti، با قیمت‌های فعلی بازار تقریباً غیرممکن باشد! در ادامه مقایسه‌ای بین عملکرد و قیمت کارت گرافیک RX 9070 XT و محصولات هم‌رده انویدیا خواهیم داشت تا ارزش اقتصادی کارت گرافیک‌ها برای گیمرها روشن شود. برای خریدی منطقی‌تر با گیم پلنت همراه باشید.