وقتی صحبت از ارتقای کامپیوتر میشود، بیشتر کاربران سریع سراغ خرید قطعات جدید میروند؛ از پردازنده و کارت گرافیک گرفته تا رم و SSD. اما همیشه برای بهتر شدن عملکرد سیستم لازم نیست پول خرج کنید. بعضی وقتها سختافزار شما از قبل توانایی بیشتری دارد، ولی تنظیمات Firmware اجازه استفاده کامل از آن را نمیدهد.
یکی از بهترین نمونهها، آپدیت BIOS است. BIOS فقط یک نرمافزار ساده برای راهاندازی کامپیوتر نیست؛ این Firmware نقش مهمی در نحوه ارتباط پردازنده، رم، کارت گرافیک و سایر قطعات با مادربورد دارد. به همین دلیل، یک BIOS جدید میتواند بدون تعویض هیچ قطعهای، قابلیتهای تازهای را فعال کند، مشکلات سازگاری را برطرف کند و حتی عملکرد سیستم را افزایش دهد.
در ادامه به توضیحات بیشتر در مورد آپدیت کردن بایوس مادربورد یا بایوس لپ تاپ و اثر آن روی عملکرد پردازنده و کارت گرافیک و رم میپردازیم.
آپدیت BIOS میتواند عملکرد سختافزار را افزایش دهد
Firmware جدید، تنظیمات و قابلیتهای بهتری به همراه دارد
BIOS اولین Firmware مهمی است که هنگام روشن شدن کامپیوتر اجرا میشود و وظیفه دارد سختافزارهای مختلف را شناسایی و برای اجرای سیستمعامل آماده کند. اما کار BIOS به همینجا ختم نمیشود. نسخه Firmware میتواند روی نحوه تعامل قطعات با یکدیگر و حتی سطح عملکرد آنها تأثیر بگذارد.
سازندگان مادربورد دائماً BIOS را بهروزرسانی میکنند تا پشتیبانی از پردازندهها و قطعات جدید بهتر شود و مشکلات نسخههای قبلی برطرف شوند. در بعضی موارد، این بهروزرسانیها حتی قابلیتهای عملکردی جدیدی را فعال میکنند.
بهعنوان مثال، Firmware مبتنی بر AGESA 1.2.0.2 برای برخی پردازندههای Ryzen 9000 حالت جدید 105W TDP را فعال کرد و در بعضی شرایط باعث افزایش عملکرد تا حدود 10 درصد شد. این بهروزرسانی همچنین مشکلات مربوط به تأخیر ارتباط بین هستههای پردازنده را بهبود داد که برای بازیها و برنامههای چندرشتهای اهمیت زیادی دارد.
در طرف دیگر، پردازندههای Intel Core Ultra 200S نیز در زمان عرضه عملکردی پایینتر از انتظار داشتند. انتشار BIOSهای جدید با Microcodeهای بهروز، قابلیتهای Boost این پردازندهها را بهتر کرد و در برخی آزمایشها افزایش عملکردی چنددرصدی به همراه داشت. BIOSهای جدید ممکن است امکانات دیگری نیز اضافه کنند؛ ازجمله پروفایلهای اورکلاک خودکار، کنترل بهتر Boost پردازنده، قابلیتهای پیشرفتهتر PBO در مادربوردهای AMD و حتی رابط کاربری بهتر برای تنظیمات BIOS.
برای استفاده از CPU و RAM جدید، گاهی به BIOS جدید نیاز دارید
آپدیت BIOS میتواند مشکل سازگاری قطعات را برطرف کند
یکی از مهمترین دلایل آپدیت BIOS هنگام ارتقای کامپیوتر، سازگاری مادربورد با سختافزارهای جدید است. بهعنوان مثال، بسیاری از مادربوردهای B650 ابتدا برای پردازندههای Ryzen 7000 و معماری Zen 4 عرضه شدند، اما با انتشار Firmwareهای جدید امکان استفاده از پردازندههای Zen 5 نیز برای آنها فراهم شد. همین موضوع در پلتفرمهای Intel نیز دیده میشود. بعضی از مادربوردهای سری 600 مانند Z690 و H670 برای پشتیبانی از نسلهای جدیدتر پردازنده به نسخه BIOS مناسب نیاز دارند.
رم نیز از این موضوع بینصیب نیست. پروفایلهای XMP و EXPO در برخی پلتفرمها ممکن است با نسخههای اولیه BIOS کاملاً پایدار نباشند و باعث کرش، ریاستارت یا حتی نمایش صفحه آبی ویندوز شوند. انتشار BIOS جدید میتواند سازگاری حافظه را بهتر کند و امکان استفاده پایدارتر از سرعتهای بالاتر RAM را فراهم کند.
BIOS جدید میتواند روی عملکرد کارت گرافیک هم تأثیر بگذارد
بهروزرسانی BIOS لزوماً باعث افزایش مستقیم قدرت کارت گرافیک نمیشود، اما میتواند قابلیتهایی را فعال کند که به استفاده بهتر از GPU کمک میکنند.
یکی از نمونههای مهم، Resizable BAR است. این فناوری به پردازنده اجازه میدهد به بخش بسیار بزرگتری از حافظه VRAM کارت گرافیک بهصورت همزمان دسترسی داشته باشد، درحالیکه در روش قدیمی دسترسی به حافظه در بخشهای کوچکتری انجام میشد. در بازیهایی که از این قابلیت پشتیبانی میکنند، فعال بودن Resizable BAR میتواند به بهبود عملکرد کمک کند. نمودار زیر نشان میدهد که سرعت اجرا شدن برخی از بازیها به کمک کارت گرافیک RTX 3080 با فعال بودن قابلیت Resizable BAR چند درصد بیشتر میشود.
دلایل امنیتی هم آپدیت BIOS را ضروری میکنند
BIOS جدید فقط برای افزایش سرعت نیست
افزایش عملکرد تنها دلیل مهم برای آپدیت BIOS نیست. مسائل امنیتی نیز اهمیت بسیار زیادی دارند. BIOS و Firmware مادربورد در سطح بسیار پایینی از سیستم فعالیت میکنند و وجود یک آسیبپذیری در این بخش میتواند خطرات جدی ایجاد کند.
فناوریهایی مانند TPM 2.0 و Secure Boot برای افزایش امنیت سیستم طراحی شدهاند. TPM میتواند از اطلاعات حساس مانند کلیدهای رمزنگاری و اطلاعات احراز هویت محافظت کند، درحالیکه Secure Boot از اجرای نرمافزارها و Bootloaderهای غیرمجاز در زمان راهاندازی سیستم جلوگیری میکند.
BIOSهای جدید همچنین میتوانند Microcode پردازنده را بهروزرسانی کنند. این Microcodeها در بعضی موارد برای برطرف کردن آسیبپذیریهای امنیتی و اصلاح رفتارهای نادرست پردازنده منتشر میشوند.
یکی از نمونههای شناختهشده، آسیبپذیری Downfall یا Gather Data Sampling در برخی نسلهای پردازندههای Intel بود. این مشکل میتوانست در شرایط خاص امکان دسترسی به اطلاعات حساسی مانند کلیدهای رمزنگاری و دادههای پردازشی را فراهم کند. Intel برای مقابله با این آسیبپذیری، Microcodeهای جدیدی را از طریق بهروزرسانیهای BIOS در اختیار سازندگان مادربورد قرار داد. بنابراین، گاهی حتی اگر هیچ افزایش سرعتی هم در BIOS جدید وجود نداشته باشد، وجود یک اصلاحیه امنیتی بهتنهایی دلیل کافی برای نصب آن است.
چگونه BIOS را با خیال راحت آپدیت کنیم؟
قبل از Flash کردن BIOS این موارد را بررسی کنید
آپدیت BIOS برخلاف نصب یک برنامه معمولی ویندوز، فرایندی حساس است. اگر هنگام نصب Firmware برق سیستم قطع شود یا فایل اشتباهی روی مادربورد فلش شود، در بعضی شرایط ممکن است سیستم دیگر بهدرستی بوت نشود.
به همین دلیل، قبل از شروع کار ابتدا به صفحه پشتیبانی رسمی سازنده مادربورد مراجعه کنید و ببینید نسخه جدید BIOS دقیقاً چه تغییراتی ایجاد میکند. اگر BIOS جدید مشکل سازگاری، ناپایداری، آسیبپذیری امنیتی یا قابلیت مهمی را برطرف نمیکند، معمولاً دلیلی برای آپدیت فوری وجود ندارد.
پیش از شروع نیز بهتر است این موارد را انجام دهید:
- از تنظیمات فعلی BIOS یادداشت یا عکس تهیه کنید.
- مطمئن شوید برق سیستم پایدار است.
- اگر از UPS استفاده میکنید، بهتر است هنگام Flash کردن BIOS سیستم را به آن متصل کنید.
- فایل BIOS مناسب مدل دقیق مادربورد را از سایت رسمی سازنده دریافت کنید.
- در صورت امکان، تنظیمات اورکلاک را به حالت پیشفرض برگردانید.
- هنگام اجرای فرایند Flash، سیستم را خاموش یا ریاستارت نکنید.
نکته مهم این است که BIOS را فقط به دلیل وجود یک نسخه جدید آپدیت نکنید. ابتدا تغییرات نسخه جدید را بخوانید و ببینید آیا مشکلی که شما دارید یا قابلیتی که به آن نیاز دارید، در آن نسخه برطرف یا اضافه شده است.
دقت کنید که حین آپدیت کردن بایوس نباید سیستم به دلیل قطعی برق یا دست زدن تصادفی به کلید پاور یا ریستارت کیس، خاموش شود. در این صورت احتمال پاک شدن حافظهای که بایوس در آن ذخیره میشود زیاد است و هزینهی تعمیرات آن قابل توجه است.
چه زمانی باید BIOS را آپدیت کنیم؟
اگر مادربورد شما یک یا دو سال از عمرش گذشته است، بد نیست هر چند وقت یکبار صفحه پشتیبانی سازنده را بررسی کنید. ممکن است نسخههای جدید BIOS مشکلات پایداری، سازگاری RAM یا عملکرد پردازنده را برطرف کرده باشند. حتی اگر مادربورد شما نسبتاً جدید باشد، باز هم ممکن است BIOS جدید قابلیتهایی مانند Boost بهتر پردازنده، پشتیبانی از رمهای سریعتر یا سازگاری بهتر با CPUهای جدید را ارائه کند.
در چنین شرایطی، آپدیت BIOS میتواند یکی از کمهزینهترین روشها برای بهبود عملکرد کامپیوتر باشد؛ چون برخلاف خرید CPU، RAM یا کارت گرافیک جدید، برای استفاده از قابلیتهای Firmware جدید معمولاً نیازی به خرید قطعه ندارید. بااینحال، باید واقعبین بود: هر BIOS جدید الزاماً باعث افزایش FPS یا سرعت سیستم نمیشود. بیشترین سود زمانی حاصل میشود که نسخه جدید یک مشکل واقعی را برطرف کند، قابلیت عملکردی تازهای را فعال کند یا سازگاری سیستم با سختافزار شما را بهبود دهد.
درنتیجه، قبل از اینکه برای ارتقای کامپیوتر سراغ خرید قطعات جدید بروید، ارزش دارد ابتدا BIOS مادربورد، Firmware و تنظیمات سختافزاری سیستم را بررسی کنید. گاهی اوقات همان سختافزاری که در اختیار دارید، با یک بهروزرسانی ساده میتواند عملکرد بهتری ارائه دهد.
گیم پلنت